Blog: Een dementie – vriendelijke kerk?

Op woensdagavond 20 februari sprak ik in de Kruiskerk met gemeenteleden over dementie. Nadenken over dementie is belangrijk, want velen van ons hebben/ krijgen ermee te maken. We kennen allemaal wel mensen die als gevolg van een vorm van dementie in een mistig leven zijn terecht gekomen. Hun aantal zal zeker uitbreiden. Ze wonen in onze buurt, we komen hen tegen in de winkel, de bibliotheek of in de stad. We ontmoeten hen ook in onze kerkelijke gemeente.

Toegenegen

Zij zijn zich aan het losmaken
van de omgeving waarin ze groot werden.
Zij zijn niemand anders dan voorheen,
voel maar: de vertrouwde hand, of zoen op je wang.
Alleen kunnen wij de wereld waarin ze aankwamen niet vinden.

Oude en nieuwe boeken worden achter elkaar
in hun hoofden open en dicht geslagen.
Soms verhalen ze (hardop of fluisterend)
over iemand die je niet eerder kende.

Blijf luisteren, schuif dichterbij.

Laat ze niet alleen als ze verdwalen
in een andere taal die ze spreken.
Maak jezelf niet wijs
dat er nog weinig in hun leven toe doet,
wandel genegen hun naamloze dagen in en uit,
totdat een engel de boeken sluit.

Henk van Zuiden

Zijn wij eigenlijk een “dementie – vriendelijke” kerk?

Dat is de uitdaging waar we als geloofsgemeenschap mee te maken hebben. Hoe gaan wij als kerkelijke gemeente om met mensen met dementie en hun familie? Het omgaan met mensen die lijden aan dementie is een doorgaand leerproces. Het is een weg waarop je telkens weer voor verrassingen komt te staan. Maar: mensen met dementie zijn gewoon mensen, die kunnen ontvangen en die ook kunnen delen. Mensen dus met wie je heel goed een contact kunt opbouwen, al zal het anders zijn dan we gewend zijn.

Als we nadenken over wat dementie betekent, dan gaat het allereerst over de mens die vergeet, maar zeker ook over mantelzorgers, de mensen die zorgen voor een persoon die aan dementie lijdt. Ik denk aan partners en kinderen, die dagelijks te maken hebben met de toenemende dementie van hun geliefde. Er wordt veel van hen gevraagd. Hebben wij daar oog en oor voor?

Het doet zo’n pijn om met een geliefde mee te gaan in een proces van voort- schrijdende achteruitgang van geest en lichaam. Erover praten met anderen is zo moeilijk. En luisteren – zonder oordeel – naar wat iemand ervaart in de zorg voor een naaste is misschien nog wel moeilijker.

Soms raakt de partner in een sociaal isolement. Wie komt er nog bij hen op bezoek? Wie vraagt hoe het met hen gaat? Partners van iemand met dementie kunnen langzaam uitgeput raken door de zorg die 24 uur per dag doorgaat. Het is bewonderenswaardig hoeveel kracht mensen in zich blijken te hebben om zo lang mogelijk voor hun partner, hun vader of moeder te blijven zorgen. Er zijn gelukkig allerlei mogelijkheden van hulpverlening, juist als iemand nog thuis woont, maar (samen)leven met dementie blijft een hele zware opgave.

(geloofs)tradities geven houvast

De geloofstraditie blijft bij dementie belangrijk: allerlei rituelen en bekende gebeden kunnen tot herkenning leiden. Het Onze Vader, het lezen van een bekende psalm, het samen zingen, maar ook de vorm van de kerkdienst biedt nog lang houvast. Kaarsen, brood en wijn, de toga, het zegenend gebaar, oude en vertrouwde liederen, dat alles kan middel worden om samen iets te beleven.

De rol van de geloofsgemeenschap, het contact onderhouden, zal steeds belangrijker worden nu mensen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. De kerk heeft een rijke traditie in het pastorale omzien naar elkaar in allerlei vormen van bezoekwerk. De gemeente is van oudsher een gemeenschap van mensen, die omziet naar hen die kwetsbaar zijn. Het evangelie blijft hierbij onze inspiratiebron.

Gevoelens van onmacht, boosheid, ….

Maar ook gelovige mensen worden als ze in aanraking komen met dementie geconfronteerd met gevoelens van onmacht, boosheid, ongeloof, twijfel, vragen over de zin van het leven. Laten we die gevoelens in onszelf herkennen en erkennen.

Toch moeten we elkaar ook de moedgevende verhalen blijven vertellen. Verhalen over God die omziet naar mensen en hen niet loslaat, Jezus die onoverbrugbare afstanden overwint door zijn handen uit te strekken naar mensen in existentiële nood. Wij belijden immers als gemeente van Christus dat we door Hem aanvaard zijn als mens, hoe dan ook! Leest u lied 786 eens en dan met name vers 2.

Daarin kunnen we als gemeente kracht en inspiratie blijven vinden voor onze omgang met mensen die door dementie getroffen worden.

Al krimpen mijn gedachten
en raak ik woorden kwijt,
verlies ik taal en tijd,
uw woord is levenskrachtig.
Er zijn herinneringen,
uw hartslag in mijn oor,
als ik uw klanken hoor
en psalmen mee kan zingen.

ds. Jantina Colenbrander