Blog: Popmuziek in de kerk, meer dan alleen (heilige) herrie!

Poëzie

Toen ik zelf als luisteraar in de kerkbanken zat, dacht ik bij preken: “Waarom worden er wel gedichten van niet-christelijke schrijvers aangehaald, maar geen liedteksten van (pop)muzikanten?” Ik had namelijk niets met de aangehaalde poëzie; ik was toen blij dat ik het niet meer verplicht voor mijn eindexamen Nederlands moest lezen. Maar ik luisterde wel elke dag naar de radio en kwam vaak poëtische teksten met diepere lagen en waarden tegen. Misschien had de predikant van dienst zelf meer met gedichten dan met popmuziek?
In 1956 benoemde de theoloog K.H. Miskotte in zijn belangrijke werk “Als de goden zwijgen” de waarde van seculiere (wereldse) teksten voor de kerk aan. Hierin maakt hij aan de hand van toenmalige moderne literatuur duidelijk hoe het geestelijke klimaat van zijn tijd eruitzag, als een kleine tijdspiegel. Want boeken en andere kunstvormen tonen wat er ‘in de lucht hangt’, zo stelde hij, ze verwoorden en verbeelden de tijdgeest.
De opzet van Miskotte was, om duidelijk te maken, dat via deze kunstuitingen het mogelijk is om een kritisch gesprek te voeren tussen de Bijbelse theologie en de tijdsgeest waarin die Bijbel klinkt. Want voor een echt gesprek zul je wel moeten weten waar jouw gesprekspartners zitten: wat ze denken, wat ze ervaren, wat hun geestelijke bronnen zijn. Miskotte ging daarvoor onder andere te rade bij de literatuur van zijn tijd, bij de proza en de poëzie. Maar tijden veranderen en we lezen vandaag de dag veel minder dan in de jaren vijftig.

Popmuziek

Andere kunstvormen en tijddragers zijn opgekomen om dat wat er ‘in de lucht hangt’ te communiceren.
En popmuziek is daar misschien wel de belangrijkste van geworden. Via Spotify en youtube en natuurlijk ook radio en tv, nemen we nu heel veel popmuziek tot ons. En muziek is zeer bepalend geworden voor de beleving van ons leven. Zo is de aanslag bij theater Bataclan in Parijs (13 november 2015) direct verbonden aan het nummer ‘Imagine’ van John Lennon. En de aanslag in Manchester met het nummer ‘Don’t look back in anger’ van de band Oasis (zelf ook uit Manchester). Het bijzondere was dat deze nummers zich niet liet regisseren. Iemand begon het gewoon te zingen of te spelen, het ging vervolgens ‘viral’ en de rest is geschiedenis. De nummers en bijbehorende emoties hingen blijkbaar ‘in de lucht’. Als popmuziek vandaag de dag een uiting is van de (maatschappelijke en filosofische) lucht die we inademen, dan kan het dus raadzaam zijn er meer mee te doen, dan het alleen als opstapje te gebruiken naar onze (Bijbelse) boodschap.

The Passion

The Passion, de jaarlijkse vertolking met Nederlandstalige popmuziek van het paasverhaal, steekt daar nadrukkelijk op in. En wat misschien nog wel opvallender is, deze vormen en liederen dragen ook bij aan een nieuw/hernieuwd verstaan van datzelfde paasevangelie. De muziek zorgt voor communicatie van het paasverhaal ‘in gewone taal’. Alsof Jezus in de graftuin tegen Maria van Magdala niet sprak, maar zong: “Geef mij nu je angst, ik geef je er hoop voor terug.” Ik hoop dan ook nog vaak terug te verwijzen in diensten naar popmuziek.
Als herkenningspunt, maar zeker ook als duiding of spiegel voor de boodschap van de Bijbel. Omdat onze oren waarmee we die boodschap nu horen, niet 1e eeuws zijn, maar 21e eeuws.

Ds. Joost Schelling

Tip: op woensdagavond 27 december om 19.30 uur zal ik in de Kruiskerk laten zien hoe je een dienst geheel rond popmuziek (aan de hand van de TOP2000) kunt invullen. Neem gerust vrienden en familieleden mee en laat u/je verrassen.